Ontwikkeling van leertrajecten volgens het ADDIE-model is een projectmatige wijze van opleidingsontwikkeling volgens het watervalmodel. De fasen van ontwikkeling lopen in elkaar door. Vanuit de evaluatiefase wordt vervolgens weer teruggekeken naar de voorgaande fasen om feedback uit de praktijk te verwerken in nieuwe fasen van ontwikkeling.
De afkorting ADDIE staat voor de fasen van het model. We houden hieronder dan ook de Engelse benaming voor de verschillende fasen aan.
Hou er tijdens de ontwikkeling van je leertraject rekening mee dat je alle betrokken actoren (medewerkers, management, bestuur, externen) waar nodig informeert en laat participeren in de ontwikkeling om draagvlak in latere fasen van je project te vergroten.
Analyse fase
In de analysefase van het ADDIE-model worden de situatie, de problemen en doelstellingen onderzocht en verhelderd. We identificeren de doelgroep en leeromgeving evenals de bestaande kennis, vaardigheden en systemen binnen de organisatie.
- In welke context vindt de ontwikkeling plaats?
- Doelgroep analyse: Wie is de doelgroep? Wat zijn de kenmerken van de doelgroep? Beperkende en bevorderende factoren.
- Organisatiedoelstellingen: Welke resultaten wil de organisatie bereiken?
- Welke criteria gebruiken we om het project te evalueren? Wanneer is het project geslaagd en hoe gaan we dat meten?
- Randvoorwaarden: Wat zijn de randvoorwaarden waaraan de oplossing moet voldoen?
- Toetsing
- Rapportage
- Inhoud
- Vorm
- Eisen van externe instanties? (NVWA, ARBO, accreditatie?)
- Eisen vanuit organisatie m.b.t. didactiek? Visie op leren?
- Technische beperkingen en mogelijkheden (betrokken systemen?)
- Budget van organisatie?
- Huidige situatie: Welk gedrag laten de medewerkers op dit moment zien? Welke processen en systemen zijn aanwezig?
- Gewenste situatie:
- Welk gedrag wil je dat de medewerkers in de gewenste situatie laten zien?
- Welke belemmerende en bevorderende factoren zijn aanwezig voor het vertonen van het gewenste gedrag?
Design fase
In de design fase worden leerdoelen geformuleerd, toetsinstrumenten, werkvormen, inhoud, ordening, planning en selectie van verschillende media. Tijdens de ontwerpfase is het belangrijk dat je systematisch en methodisch werkt. Wees specifiek in de beschreven doelen en werkvormen zodat dit in de developmentfase goed wordt uitgewerkt. In het functioneel ontwerp kun je beschrijvingen van de werkvormen opnemen, grafische weergaven van de workflow en ordening van de leerstof zijn vaak goed ter verduidelijking van je ontwerp. Je schrijf dit document voor je ontwikkelaars, dus het is slim om dit te toetsen bij je develoment team.
- Leerdoelen bepalen: Welke kennis, vaardigheden en houdingsaspecten dienen aangeleerd te worden om de gewenste situatie te bereiken?
- Vaststellen hulpbronnen: Waar kunnen we welke informatie vandaan halen? Welke extra informatie hebben we mogelijk nodig?
- Wat zijn de didactische overwegingen o.b.v. doelstellingen en leerdoelen?
- Welk didactisch concept gaan we gebruiken?
- Welk didactisch model gaan we gebruiken?
- Hoe gaan we de leerstof ordenen?
- Hoe gaan we de leerstof toetsen?
- Functioneel ontwerp van de leerinterventie(s) en werkvormen.
- Hoe ziet de tijdlijn voor het voltooien van het project eruit?
Development fase
In de development fase vindt de daadwerkelijke ontwikkeling van het ontwerp in de praktijk plaats. De inhoud van het leertraject, de werkvormen en technische middelen worden ontwikkeld. Denk bijvoorbeeld aan het schrijven van een storyboard, teksten, zoeken en creeren van afbeeldingen en foto’s, video’s en audio of het ontwikkelen van een app of e-learningmodule. In deze fase worden ook de e-learningmodules getest en de procedures doorlopen om te ontdekken of alles werkt zoals verwacht en eventuele problemen bij de implementatie te voorkomen.
Implementation fase
In de implementation fase wordt het ontwerp daadwerkelijk uitgerold in de praktijk. Denk hierbij aan de implementatie van e-learning in het learning management systeem (LMS), het geven van trainingen, coaching, intervisiegroepjes, werkplekleren, workshops of sessies met het management voor het waarborgen van draagvlak. Evalueer je ontwerp en stuur waar nodig bij tijdens de implementatie.
Evaluation fase
In de evaluation fase van je project kijk je terug naar zowel het proces van ontwerp en ontwikkeling als naar de behaalde resultaten. Je kunt op meerdere niveaus evalueren. Daarom is het slim om in eerdere fasen te bepalen op basis van welke factoren je gaat meten. Leidend hiervoor zijn de vier niveaus van Kirkpatrick. Reactie niveau, leerniveau, gedragsniveau en resultaat. Heeft de interventie daadwerkelijk geleid tot gewenste resultaat (behalen van organisatiedoelstellingen)?
Kun je wel wat hulp gebruiken tijdens de het ontwikkelen van jullie leertraject of heb je vragen over het ADDIE-model? Neem dan contact met ons op.